Skip to main content

Jongeren begeleiden naar volwassenen palliatieve zorg

Jongeren begeleiden naar volwassenen palliatieve zorg

De overgang van kinder- naar volwassenen palliatieve zorg is voor jongeren en ouders vaak ingrijpend. Als zorgprofessional speel je een sleutelrol in dit proces. Deze overgang staat of valt met een goede voorbereiding en warme overdracht.

Op deze pagina vind je wat je moet weten over de transitie van 18min naar 18plus. Met handvatten om gezinnen te ondersteunen én zelf stevig te blijven staan.

Jongeren begeleiden naar volwassenen palliatieve zorg
Inleven
fa-assistive-listening-systems

Leer begrijpen wat ouders en jongeren doormaken

Ouders en jongeren ervaren vaak onzekerheid en stress rondom de overgang naar volwassenenzorg. Zij worden vaak al vanaf jonge leeftijd begeleid door een vertrouwd team van zorgverleners dat hen kent. Rond de overgang naar volwassenenzorg verandert dat: jongeren en hun ouders moeten afscheid nemen van vertrouwde zorg en nieuwe wegen vinden.

Voor jongeren en ouders voelt het vaak alsof zij zelf alles moeten regelen.

"Praat met elkaar en deel je kennis"

"Ouders willen dat hun kind gezien wordt als mens, niet als diagnose." Tineke is moeder van twee dochters en een zoon (22, 19 en 17). Haar twee dochters zijn geboren met een zeldzame, progressieve stofwisselingsziekte. Wat vindt zij belangrijk om mee te geven aan zorgverleners?

“Zie dat ouders al die losse eindjes aan elkaar moeten knopen. Probeer buiten die lijntjes te kleuren. Probeer ook buiten die lijntjes te denken. Leg contact met andere disciplines.” Bekijk de video voor het verhaal van moeder Tineke.

 

Identiteit en ontwikkeling

Juist in de tienerjaren maken jongeren belangrijke persoonlijke ontwikkelingen door. Een ongeneeslijke ziekte kan daar grote invloed op hebben. Het is daarom extra belangrijk aandacht te houden voor wie de jongere is en en wat hij of zij belangrijk vindt voor de toekomst. Goed georganiseerde zorg kan een grote bijdrage leveren aan iemands ontwikkeling, zelfbeeld en levensinvulling. 

Zorg voor het hele gezin

Ouders, broers en zussen spelen vaak een grote rol in de zorg voor een ernstig zieke jongere, vaak al vele jaren. Tegelijk heeft een langdurige ziekte enorme impact op het hele gezin. Daarom is aandacht voor het gezin als geheel van groot belang. In de kindzorg is die systeemblik vaak vanzelfsprekend. Het helpt als die ook in de volwassenenzorg blijft bestaan. Om hen staande te houden èn om daarmee de patiënt goed te ondersteunen.

Op de ouderpagina ‘Ondersteuning voor broers en zussen binnen het gezin’ vind je allerlei informatie rondom brussen.   

De droom van moeder Leonieke - Palliatieve zorg die meebeweegt

Steeds meer kinderen die ongeneeslijk ziek zijn worden volwassen. Dat vraagt om palliatieve zorg die meebeweegt. De werkelijkheid is dat dit nog onvoldoende gebeurt.

Leonieke, moeder van Marilou, neemt je mee in haar droom. 

Voorbereiden
fa-pencil-alt

Voorbereiden op de overgang begint bij 12 jaar

Begin in het jaar dat de jongere 12 wordt met de voorbereiding op de overgang naar volwassenenzorg. Ook als het onzeker is of een jongere 18 jaar zal worden, is het belangrijk dit proces te starten. Het gaat namelijk om een dubbele transitie: naar volwassenheid én van kindzorg naar volwassenenzorg.  

Jongeren hebben tijd nodig om, waar mogelijk, zelfstandigheid te ontwikkelen.

 

Raamwerk met basiselementen van goede transitiezorg

Het ‘Raamwerk met basiselementen van goede transitiezorg’ helpt je om de overgang van kinderzorg naar volwassenenzorg gestructureerd vorm te geven. Het beschrijft acht basiselementen die bijdragen aan goede transitiezorg voor jongeren met een chronische aandoening. Veel van deze uitgangspunten zijn ook toepasbaar bij jongeren met een levensbedreigende of levensduurverkortende aandoening. 

De basiselementen richten zich op drie niveaus:  
• de samenwerking tussen jongere, ouders en behandelteam;  
• het versterken van zelfstandigheid en zelfmanagement van jongeren;  
• en het organisatorisch goed inrichten van het transitieproces, zoals coördinatie en continuïteit van zorg. 


De transitie in beeld gebracht

Hoe ziet de transitie eruit voor de jongere die je voor je hebt? Welke fases zijn er en wat moet wanneer geregeld worden? De ‘Praatplaat Jongeren in Transitie’ helpt om dit overzichtelijk in beeld te brengen. Vanuit het wetenschappelijk onderzoek ‘Op eigen benen’ en gebaseerd op elementen uit de Kwaliteitsstandaard Transitiezorg is deze praatplaat ontwikkeld.  
 
De praatplaat is te gebruiken als gesprekshulpmiddel met jongeren en ouders, of binnen het behandelteam om samen de transitie vorm te geven. Je kunt hem uitprinten als poster of flyer en gebruiken om transitiezorg bespreekbaar te maken. 
 
Er zijn verschillende versies beschikbaar: voor zorgprofessionals en voor jongeren en ouders. Ook is de praatplaat er in verschillende talen. 


“Onze zoon Deems is een 18-jarige met een aanstekelijke levenslust."

Moeder Veerle vertelt over de overgang naar de volwassenzorg en wat hen heeft geholpen. Een waardevolle inkijk in hun dagelijks leven en hun zoektocht naar overzicht.  


Lees het verhaal van Deems

Balans behoeftes jongere/oude
fa-balance-scale

Balans vinden tussen behoeftes jongere en ouders

Soms wil een jongere iets anders dan zijn of haar ouders. Hoe ga je om met verschillen in wensen en houd je het gesprek open? En hoe bewaak je het evenwicht tussen autonomie en bescherming? Lees hier hoe je om kunt gaan met verschillen in tempo, wensen en regie. 

Webinar ‘Ongeneeslijk ziek... en dan word je 18’

Welke vragen hebben gezinnen? Welke verwachtingen en dilemma’s komen er om de hoek kijken en (hoe) kan proactieve zorgplanning hierbij helpen?  
 
Loucka (ervaringsdeskundige jongere), Ingrid (Vivera la Vita), Jetske (Palliatief team UMCG ) en Akkie (ervaringsdeskundige moeder) gaan in dit webinar uitgebreid met elkaar in gesprek over de veranderingen als je 18 jaar wordt. 

Niet loslaten, maar samen dragen

Ouders vervullen een zeer belangrijke rol in de zorg voor een ernstig ziek kind. Nog meer dan andere ouders, moeten ze hun kind beschermen, opkomen voor diens belangen en dagelijks intensieve zorg en ondersteuning bieden. Als een kind ouder wordt kan de rol van ouders veranderen, afhankelijk van de mogelijkheden van de jongere zelf. Zowel de jongere als de ouders hebben tijd nodig om dit te verkennen, te leren en hieraan te wennen.  

Hoe deze verandering in de praktijk kan voelen voor ouders, lees je in dit ervaringsverhaal op Schouders.  

Jongere in de spreekkamer

Om jongeren vanaf 16 jaar zelf te laten meebeslissen over hun behandeling, is oefening nodig. Het helpt om jongeren vanaf ongeveer 14 jaar af en toe alleen, zonder ouders, in de spreekkamer te ontvangen. Bijvoorbeeld tijdens een consult met de kinderverpleegkundige of alleen de eerste minuten van het gesprek. 

Zo leren jongeren stap voor stap zelf het gesprek met de zorgverlener te voeren en verantwoordelijkheid te nemen. Het helpt als zij weten welke vragen ze kunnen stellen en hoe ze zich op een gesprek kunnen voorbereiden. 

Je kunt jongeren hierbij ondersteunen met praktische hulpmiddelen:  

Samenwerken
fa-hands-helping

Hoe werk je samen in de keten?

De overgang in de palliatieve zorg voor jongeren die 18 worden, vraagt om afstemming en samenwerking. Het wordt steeds duidelijker hoe deze verbinding tussen kinderpalliatieve zorg en palliatieve zorg voor volwassenen vorm kan krijgen. 

De afgelopen jaren is er veel aandacht gekomen voor de overgang in de palliatieve zorg voor jongeren die 18 worden. En ook voor het delen van kennis en uitwisselen van informatie.  

Zie naasten als partner in de zorg

Ouders dragen voor een heel belangrijk deel mee in de zorg van een ernstig ziek kind. Voor jongeren met een levensbedreigende of levensduurverkortende aandoening, blijven ouders dit vaak doen als de jongere volwassen wordt.

Ook oudere broers en zussen kunnen in toenemende mate bij de zorg betrokken zijn. Het is belangrijk dat zorgverleners deze mantelzorgers als partners in de zorg beschouwen en hen, naast de jongere zelf, indien gewenst blijven betrekken bij observaties èn beslissingen rondom de zorg. Deze naasten kennen de patiënt als geen ander.  

Zet een transitiepoli op in 7 stappen

Dit zeven-stappenplan van Op Eigen Benen geeft richting aan het verbeterproces van transitiezorg in ziekenhuizen, revalidatiecentra en andere instellingen. De volgende vragen staan hierbij centraal:

  • Waar staan we nu als team?
  • Wat is onze visie op transitie?
  • Welke doelen stellen we?
  • Welke interventies zijn mogelijk?
  • Welke keuzes maken we?
  • Hoe monitoren we de voortgang van het verbeterproces?
  • Hoe communiceren en borgen we de verbetering?

Naar het Transitiepoli zeven-stappenplan

Laat je inspireren door praktijkvoorbeelden

(Z)E(V)MB
fa-puzzle-piece

Extra aandacht voor jongeren met (Z)E(V)MB

De overgang naar volwassenenzorg is voor jongeren met een Ernstige Meervoudige Beperking (EMB) extra complex. Vaak kunnen zij zelf niet (goed) aangeven wat ze willen of nodig hebben of is dit niet eenvoudig te ‘lezen’ door iemand die de jongere (nog) niet goed kent. Juist dan is zorgvuldige samenwerking, afstemming en kennis van hun situatie cruciaal.

"De overgang van kindzorg naar volwassenenzorg voor mensen met ernstige beperking moet veel beter."

Als je een kind hebt met een ernstige beperking, dan moet je als ouder enorm veel regelen. En gaat je zoon of dochter richting de 18, dan wordt alles overhoop gehaald. Dat kan en moet beter dacht Nicole van den Dries-Luitwieler. 

Luister naar Nicole in de podcast Spraakmakers (NPO Radio1)
Wet- & regelgeving
fa-book-open

Wet- en regelgeving bij de overgang naar 18 jaar

Nadat een jongere 18 jaar is geworden, gelden andere wetten, financieringsstromen en verantwoordelijkheden. Voor gezinnen voelt het als ‘alles opnieuw moeten regelen’. Help hen de weg te vinden, door zelf goed op de hoogte te zijn. 

Heb je nog vragen?

Neem dan contact op met:

Kenniscentrum Kinderpalliatieve Zorg

info@kinderpalliatief.nl