‘Niet méér onderwijs, maar ander onderwijs’.
Zorgprofessionals in de kinderpalliatieve zorg werken onder hoge, structurele druk. Ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op en brengen voortdurend nieuwe kennis met zich mee. Dat vraagt veel van professionals: zij moeten bijblijven, terwijl de ruimte om te leren beperkt is. Als Onderwijsknooppunt Kinderpalliatieve Zorg heeft het Kenniscentrum de taak om deze nieuwe kennis te bundelen, te verbinden en te vertalen naar samenhangend onderwijs op landelijk niveau. Liesbeth Geuze, op dit moment strategisch adviseur en coördinator onderwijs bij het Kenniscentrum Kinderpalliatieve Zorg, weet vanuit haar brede ervaring als verpleegkundige, hogeschooldocent en senior onderzoeker hoe groot de druk op het werkveld is. Daarom is zij helder: ‘Scholing moet passen in het dagelijks leven van zorgprofessionals, juist omdat de werkdruk al zo groot is. Alleen dan is scholing haalbaar, wordt er gebruik van gemaakt en kan kennis worden toegepast in de praktijk.’
Waarom onderwijs anders moet
Kinderpalliatieve zorg raakt alle levensdomeinen van een kind en het gezin. Die zorg is complex en gelaagd en speelt zich af op onder meer medisch, relationeel en organisatorisch vlak. Tegelijkertijd volgen ontwikkelingen elkaar in hoog tempo op, zoals nieuwe richtlijnen, meer aandacht voor proactieve zorgplanning, digitalisering en een betere overgang van 18 naar 18+ zorg voor palliatieve kinderen en hun gezinnen. ‘Er gebeurt dus heel veel, en wil je een goede professional zijn, dan moet je ook veel bijhouden,’ zegt Liesbeth Geuze. ‘Maar daar is in de praktijk regelmatig nauwelijks tijd voor.’ Bezuinigingen en een structureel tekort aan zorgprofessionals vergroten die druk verder. Dat maakt het noodzakelijk om onderwijs nog duurzamer, efficiënter en toegankelijker te organiseren. ‘Scholing moet zo worden ingericht dat zorgprofessionals het makkelijk kunnen combineren met hun werk. Alleen dan helpt het hen om nieuwe kennis toe te passen in hun dagelijks handelen,’ zegt Liesbeth. Die urgentie vraagt om duidelijke keuzes: niet zozeer méér onderwijs, maar ander onderwijs.
Een duidelijke onderwijsvisie als vertrekpunt
De afgelopen maanden heeft het Kenniscentrum ten behoeve van het Onderwijsknooppunt Kinderpalliatieve Zorg gewerkt aan een vernieuwde onderwijsvisie. Die sluit aan bij actuele ontwikkelingen in het werkveld, bij de Onderwijsknooppunten Palliatieve Zorg en bij veranderingen in de wereld van onderwijs en scholing. In die visie staat betekenisvol, praktijkgericht en evidenceinformed leren centraal, net als domeinoverstijgend en multidisciplinair werken. Dat betekent dat het onderwijs is gebaseerd op actuele richtlijnen en kennis, én op wat zorgprofessionals en gezinnen in de praktijk ervaren. Een belangrijk uitgangspunt is het perspectief van ouders en gezinnen. Hun ervaringsdeskundigheid heeft daarom al vele jaren een vaste plek binnen het onderwijs. ‘Je moet begrijpen wat gezinnen doormaken en wat zij nodig kunnen hebben,’ legt Liesbeth uit. ‘Verschillende verhalen van ouders helpen om gezinnen niet te benaderen vanuit één vaste benadering. Dat leer je niet alleen uit boeken. Daarvoor zijn interactie en reflectie op bijvoorbeeld emotionele en morele dimensies essentieel.’ Reflectie vormt dan ook een vast onderdeel van het onderwijs. Afhankelijk van het onderwerp worden zorgprofessionals uitgenodigd om stil te staan bij hun eigen handelen, aannames en keuzes. ‘Door stil te staan bij je professionele identiteit leer je om je zorg beter af te stemmen op dit specifieke kind en gezin,’ zegt Liesbeth. Die afstemming staat ook centraal in de ontwikkeling van het onderwijs zelf: het Kenniscentrum werkt samen met netwerkpartners, klankbordgroepen van zorgprofessionals en inhoudelijke experts, en stemt af met internationale netwerken zoals ICPCN.
Liesbeth Geuze - strategisch adviseur en coördinator onderwijs
Leren waar en wanneer het uitkomt
Binnen de vernieuwde onderwijsvisie is rekening gehouden met het feit dat zorgprofessionals op verschillende manieren en momenten leren. ‘De één leert beter door te luisteren, de ander door te lezen of te kijken,’ zegt Liesbeth. Daarom wil het Kenniscentrum onderwijs over dezelfde thema’s vaker in verschillende vormen aanbieden, zoals een kennisclip, tekst of podcast. Die variatie geeft meer professionals keuzevrijheid en maakt het beter mogelijk om scholing in te passen in het dagelijks werk: lezen in de trein, luisteren in de auto of leren met oortjes in een drukke omgeving. ‘Zo maak je scholing tijd en plaatsonafhankelijk,’ zegt Liesbeth. ‘Professionals zijn minder gebonden aan vaste trainingsdata en kunnen vaker leren op hun eigen moment, tempo en plek.’ Om dat mogelijk te maken, wordt het onderwijs in de nieuwe vorm modulair opgebouwd en met behulp van leersnacks. ‘Kleine, thematisch afgebakende pakketjes onderwijs, zodat je in heel korte tijd al gericht met een onderwerp aan de slag kunt,’ legt Liesbeth uit.
Vernieuwde e‑learning en basistraining
Die keuzes in vorm en flexibiliteit zijn het afgelopen jaar binnen het Nationaal Programma Palliatieve Zorg (NPPZ) II Kind en Jongere ook concreet doorgevoerd in de bestaande e-learnings. De inhoud was grotendeels nog actueel, maar de vorm sloot niet meer aan bij hoe professionals leren en bij de huidige didactische en technologische mogelijkheden. ‘Het was veel lezen en te weinig prikkelend; dat was ook de feedback die teruggegeven werd,’ zegt Liesbeth.
De e-learnings zijn daarom aantrekkelijker en interactiever gemaakt en beter afgestemd op de huidige praktijk en actuele ontwikkelingen binnen kinderpalliatieve zorg. ‘Dit biedt zorgprofessionals een belangrijke basis en vormt het startpunt voor verdere verdieping op onderwerpen die voor hen relevant zijn,’ zegt Liesbeth. Inhoudelijk zijn nieuwe inzichten uit NPPZ II Kind en Jongere verwerkt in de e-learning modules.
Voor de herziening van de ‘Vierdaagse Basistraining Kinderpalliatieve Zorg’ is bewust gekozen voor een blended vorm: digitale voorbereiding en verdieping tijdens fysieke contactmomenten. ‘Communicatie en relationele vaardigheden leer je niet alleen achter een scherm,’ benadrukt Liesbeth. ‘Die vragen ontmoeting, oefenen en interactie, zodat professionals zich bewust worden van hun eigen handelen en samen leren om hun zorg beter af te stemmen op kinderen en gezinnen.’
Waar het uiteindelijk om draait
Voor Liesbeth is onderwijs geen doel op zich, maar een essentiële bouwsteen voor het verbeteren van kinderpalliatieve zorg. ‘Het liefst wil je dat iedere professional alles weet,’ zegt ze, ‘maar dat kan gewoon niet.’ Juist daarom vraagt goed onderwijs om realistische keuzes: een stevige basis, met ruimte voor verdieping waar dat nodig is. Scholing moet haalbaar zijn en passen binnen het dagelijks werk. Uiteindelijk draait het erom dat professionals, met actuele kennis en vertrouwen, naast het kind en het gezin kunnen staan.